Słynny angielski urcheolog

„Słynny angielski urcheolog Leonard Wooley odkopał w jednym z sanktuariów Uru płaskorzeźbę wapienną przedstawiającą boga Ea. Trzyma on wazę symbolizującą Ararat, z której wypływają dwa strumienie, ryby pływają w górę i w dół tych strumieni. Płaskorzeźba jest alegorią sytuacji geograficznogospodarczej Zakaukazia i Mezopotamii strumienie wypływające z wazy to Eufrat i Tygrys, sama zaś waza byłaby „źródłem", z którego wypływają. „Za panowania trzeciej dynastii imperium sumeryjskiego — pisze David Marshall. Lang — mieszkańcy równiny świadomi byli długu wdzięczności, jaki winni są ziemiom położonym wokół jeziora Wan i góry Ararat, i zdawali sobie sprawę, iż to z Armenii właśnie życiodajna woda spływa na nisko położone ziemie Mezopotamii" . Zdawano sobie chyba również sprawę, że nie tylko woda spływa z podnóża Araratu. Zarówno w III tysiącleciu p.n.e.. jak również wcześniej i później Zakaukazie nie było zaściankiem Bliskiego Wschodu, zaścianek niczego nie ma do zaofiarowania centrum, z wyjątkiem niewykwalifikowanej siły roboczej. Owszem, na Bliskim Wschodzie pracowali rzemieślnicy zakaukascy, lecz chodziło nie o ich muskuły. ale o umiejętności.
Jak wiadomo, po epoce kamienia przez pewien czas. nim nastała era żelaza, świat posługiwał się miedzią, a potem udoskonalonym stopem, czyli brązem. Ta technologiczna zmiana przyniosła konsekwencje gospodarcze. społeczne» polityczne, a więc niebagatelne w skali świata. Ani Egipt, ani Mezopotamia nie były prekursorami w dziedzinie metalurgii, bowiem na ich terenach brak odpowiednich surowców miedzi, ołowiu, cyny. arsenu, wreszcie żelaza. Nie obniża to wartości cywilizacyjnych dokonań Egiptu i Mezopotamii, niemniej stawia nas przed faktem, że niezmiernie istotna dziedzina — metalurgia — rozwijała się gdzie indziej. W zakresie metalurgii, czyli podstawy rozwoju technicznego od schyłku epoki kamienia, centrum świata znajdowało się...“(9)