3 Wojna domowa po śmierci

„3. Wojna domowa po śmierci Cezara. Zabicie tyrana doprowadziło do wojny domowej, w wyniku której władzę uchwycił siostrzeniec Cezara Oktawian. Musiał on jednak w drodze do pełni władzy pokonać bliskiego współpracownika Cezara Antoniusza. Do decydującej bitwy doszło pod Akcjum w 31 r.p.n.e. Antoniusz poniósł klęskę i popełnił samobójstwo. Zginęli też w tej walce wszyscy zabójcy Cezara. Data ta jest kresem republiki rzymskiej . W Rzymie zaczyna się okres zwany „komedią republiki" (rządy Oktawiana trwały bardzo długo czterdzieści cztery lata), a następnie pryncypatu. Oktawian otrzymał wiele tytułów, które w praktyce doprowadziły go do władzy cesarskiej. Odrzucił tytuł dyktatora ponieważ ten był niepopularny, również nie było mowy o obwołaniu się królem. Przyszło więc utworzyć nowe tytuły. Przyjął on przydomek Cezar (na cześć przybranego ojca) i imperator (zwycięski wódz), następnie Augustus (wywyższony przez bóstwo), wreszcie princeps (pierwszy na liście senatorów).
Okres pryncypatu (przejście do cesarstwa) charakteryzuje się następującymi cechami 1) Usunięcie Zgromadzenia Ludowego, ale utrzymanie Senatu (decyzje podejmował władca i komunikował je senatorom). 2) Konsulowie zachowują pozycję jedynie honorową. 3) Aparat urzędniczy zaczął być zależny tylko od princepsa. 4) Narodził się kult władców (cesarz po śmierci stawał się automatycznie bogiem).“(7)